Türkiye'de vize veya vize muafiyeti süresinden uzun kalmak isteyen yabancıların ikamet izni alması gerekir; kalış amacına göre kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem ve insani ikamet izni gibi türler vardır. Türkiye'de çalışacak yabancılar için ayrıca çalışma izni gerekir; geçerli çalışma izni ikamet izni yerine de geçer. Yüksek nitelikli yabancılar için Turkuaz Kart öngörülmüştür. Sınır dışı etme kararlarına karşı, kararın tebliğinden itibaren yalnızca yedi gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir; bu süre çok kısa olduğundan hızlı hareket etmek gerekir.
Yabancılar hukuku nedir?
Yabancılar hukuku, Türk vatandaşı olmayan kişilerin Türkiye'ye girişini, Türkiye'de kalışını, çalışmasını ve Türkiye'den çıkışını düzenleyen kurallardır. Temel kaynağı 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'dur (YUKK). Çalışma izinleri ise 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu'nda düzenlenmiştir. İkamet izni işlemlerini İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı ve il göç idaresi müdürlükleri, çalışma izni işlemlerini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı yürütür.
Yabancılar hukuku, yabancıların Türkiye'deki diğer hukuki işlemleriyle yakından bağlantılıdır: taşınmaz edinimi, vatandaşlık başvurusu, şirket kuruluşu ve Türk vatandaşıyla evlilik ve boşanma bu konuların başında gelir.
Vize ve vizesiz kalış süreleri
Yabancılar Türkiye'ye kural olarak vize veya vize muafiyetiyle girer. Vize veya vize muafiyetiyle tanınan kalış süresi, genellikle herhangi bir 180 günlük dönem içinde toplam 90 günle sınırlıdır; ancak bu süre yabancının uyruğuna göre değişebilir. Bu süreden daha uzun kalmak isteyen yabancının, süresi dolmadan ikamet izni başvurusu yapması gerekir. İzinsiz kalış (vize ihlali), idari para cezası, sınır dışı etme ve Türkiye'ye giriş yasağı gibi sonuçlar doğurabilir.
İkamet izni türleri
YUKK'un 30. maddesi altı ikamet izni türü öngörür:
| İkamet izni | Kimler için | Dayanak |
|---|---|---|
| Kısa dönem | Turizm, taşınmaz sahipliği, ticari bağlantı veya iş kurma, bilimsel araştırma, tedavi, eğitim gibi amaçlarla gelenler | YUKK m.31 |
| Aile | Türk vatandaşlarının, Mavi Kart sahiplerinin veya ikamet izni olan yabancıların yabancı eşi, çocukları ve bakmakla yükümlü olduğu çocukları | YUKK m.34 |
| Öğrenci | Türkiye'de yükseköğretim veya öğrenim görecek yabancılar | YUKK m.38 |
| Uzun dönem | Türkiye'de kesintisiz en az sekiz yıl izinli kalmış yabancılar | YUKK m.42 |
| İnsani | Çocuğun yüksek yararı gibi kanunda sayılan istisnai durumlar | YUKK m.46 |
| İnsan ticareti mağduru | İnsan ticareti mağduru olabileceği değerlendirilenler | YUKK m.48 |
Türkiye'de taşınmaz satın alan yabancılar, kanunda ve idari düzenlemelerde öngörülen şartlarla taşınmaz sahipliğine dayalı kısa dönem ikamet izni alabilir. Bu tür başvurularda taşınmazın niteliği ve değeri ile bazı il ve mahallelerin yabancıların ikametine kapatılmış olması gibi kısıtlamalar dikkate alınır; güncel şartlar başvuru öncesinde kontrol edilmelidir.
İkamet izni başvurusu ve uzatma
- Başvuru yeriİlk başvuru kural olarak yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk konsolosluğuna yapılır. Kanunda sayılan hâllerde başvuru Türkiye'de il göç idaresi müdürlüklerine de yapılabilir; Türkiye'deki başvurular e-İkamet sistemi üzerinden başlatılır.
- BelgelerPasaport, fotoğraf, kalış amacını gösteren belgeler (kira sözleşmesi, tapu, okul kaydı, evlilik belgesi), yeterli ve düzenli maddi kaynak ve geçerli sağlık sigortası belgeleri istenir.
- Randevu ve teslimBelgeler randevu tarihinde il göç idaresine teslim edilir; gerekirse adres ve yerinde inceleme yapılır.
- KararBaşvuru olumlu sonuçlanırsa ikamet izni belgesi adrese gönderilir. Olumsuz karara karşı idari yargı yolu açıktır.
- UzatmaUzatma başvurusu, ikamet izninin süresi dolmadan, kural olarak bitimden önceki altmış gün içinde yapılmalıdır. Süresi içinde yapılan uzatma başvurusu, karar verilinceye kadar yabancının Türkiye'de kalmasına imkân tanır.
İkamet izni verilme amacından farklı bir amaçla kullanılması, izin şartlarının ortadan kalkması veya yabancının belirli sürelerden fazla yurt dışında kalması hâllerinde ikamet izni iptal edilebilir.
Çalışma izni
Türkiye'de bağımlı veya bağımsız olarak çalışacak yabancıların çalışma izni alması gerekir (6735 s. K.). Çalışma izni başvurusu kural olarak işveren tarafından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na elektronik ortamda yapılır. Başlıca çalışma izni türleri şunlardır:
- Süreli çalışma izni: Belirli bir işyerinde, belirli bir meslekte çalışmak için verilir; ilk başvuruda en fazla bir yıl, uzatmalarda daha uzun süreler için düzenlenebilir.
- Süresiz çalışma izni: Uzun dönem ikamet izni sahibi veya Türkiye'de uzun süre kanuni çalışma izniyle çalışmış yabancılara verilebilir.
- Bağımsız çalışma izni: Mesleki hizmetlerini bağımsız olarak sunan ve kanundaki şartları taşıyan yabancılara verilir.
Geçerli bir çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti, ikamet izni yerine geçer. Kaçak çalışma hâlinde hem yabancıya hem de onu çalıştıran işverene idari para cezası uygulanır ve yabancı hakkında sınır dışı etme kararı verilebilir.
Turkuaz Kart
Turkuaz Kart, eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı veya Türkiye'deki yatırımı ile ulusal ekonomiye önemli katkı sağlayacağı değerlendirilen yabancılara verilen bir çalışma iznidir (6735 s. K. m.11). Turkuaz Kart sahiplerinin:
- İlk üç yılı geçiş süresi olarak kabul edilir; bu süre içinde kanundaki şartları sürdürenlerin kartı süresiz hâle getirilir.
- Yabancı eşine ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına, ikamet izni yerine geçen belge verilir.
- Kart sahibi ve ailesi, istisnai yoldan Türk vatandaşlığına başvuru imkânından yararlanabilir.
Sınır dışı etme kararlarına itiraz
YUKK'un 54. maddesinde sayılan hâllerde (kamu düzeni veya güvenliği bakımından tehdit, ikamet izni ihlali, kaçak çalışma, vize ihlali, sahte belge kullanma gibi) yabancı hakkında valilik tarafından sınır dışı etme kararı verilebilir. Bu kararlara karşı izlenecek yol şöyledir:
- Kararın tebliğiSınır dışı etme kararı, gerekçesiyle birlikte yabancıya veya yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir; tebliğde kararın sonuçları ve itiraz hakkı belirtilir.
- 7 gün içinde davaYabancı, yasal temsilcisi veya avukatı, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir (YUKK m.53).
- Dava süresince korumaYabancının rızası olmadıkça, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması hâlinde dava sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez. Ancak kamu düzeni ve güvenliği bakımından tehdit oluşturduğu değerlendirilen bazı kişiler için bu kuralın istisnaları vardır.
- KararMahkeme başvuruyu kısa bir süre içinde karara bağlar; verilen karar kesindir.
Sınır dışı etme kararına karşı dava süresi yalnızca yedi gündür ve idare mahkemesinin kararı kesindir; yani ikinci bir şans yoktur. Karar tebliğ edilir edilmez, ilgili belgelerle birlikte hukuki destek alınması önerilir. Sınır dışı etme kararının tebliğinin ardından Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru gibi ek yollar da somut olaya göre değerlendirilebilir.
İdari gözetim
Hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancılardan kaçma veya kaybolma riski bulunanlar, kamu düzeni veya güvenliği bakımından tehdit oluşturanlar ya da kanunda sayılan diğer durumlarda olanlar, valilik kararıyla idari gözetim altına alınabilir ve geri gönderme merkezlerinde tutulabilir (YUKK m.57). İdari gözetim kararına karşı yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı sulh ceza hâkimliğine başvurabilir. Gözetim süresi kanunda belirlenen azami süreyi aşamaz; gözetimin devamının gerekip gerekmediği her ay valilikçe düzenli olarak değerlendirilir.
Giriş yasağı ve tahdit kodları
Sınır dışı edilen yabancılar ile vize veya ikamet ihlali yapanlar hakkında Türkiye'ye giriş yasağı uygulanabilir (YUKK m.9). Giriş yasağı, uygulamada yabancının kaydına işlenen tahdit kodları ile takip edilir. Sınır dışı edilen yabancılara uygulanan giriş yasağı süresi kural olarak beş yılı geçemez; ancak kamu düzeni veya güvenliği bakımından ciddi tehdit bulunması hâlinde bu süre uzatılabilir.
Giriş yasağına karşı izlenebilecek yollar şunlardır:
- Kaldırma veya süre kısaltma başvurusu: Göç İdaresi'ne başvurularak giriş yasağının kaldırılması veya süresinin kısaltılması istenebilir.
- İdari yargı: Giriş yasağı kararına veya kaldırma talebinin reddine karşı dava açma süresi içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
- Geçici giriş izni: Giriş yasağı bulunan yabancıya, kanunda öngörülen hâllerde belirli bir süre için Türkiye'ye giriş izni verilebilir.
Vize veya ikamet ihlalinde, Türkiye'den çıkış sırasında idari para cezasının ödenmesi giriş yasağının uygulanıp uygulanmayacağını ve süresini etkileyebilir. Yabancının kayıtlarında hangi kodun bulunduğu ve bu kodun hangi sebebe dayandığı, izlenecek yolu belirler.
Uluslararası koruma
Ülkesinde zulme uğrayacağından haklı olarak korkan veya ciddi zarar görme tehlikesiyle karşı karşıya kalan yabancılar uluslararası koruma başvurusunda bulunabilir. YUKK, üç statü öngörür: mülteci (m.61), şartlı mülteci (m.62) ve ikincil koruma (m.63). Ayrıca kitlesel akın durumlarında geçici koruma rejimi uygulanır. Başvurular il göç idaresi müdürlüklerine yapılır; olumsuz kararlara karşı kanunda öngörülen kısa süreler içinde idari yargı yolu açıktır. Hiç kimse işkenceye veya insanlık dışı muameleye maruz kalacağı bir yere gönderilemez (geri göndermeme ilkesi, YUKK m.4).
Görevli merciler
| İşlem | Başvuru / dava yeri | Süre |
|---|---|---|
| Sınır dışı etme kararı | İdare mahkemesi | Tebliğden itibaren 7 gün |
| İdari gözetim kararı | Sulh ceza hâkimliği | Gözetim süresince |
| İkamet izni reddi veya iptali | İdare mahkemesi | Dava açma süresi (genel kural 60 gün) |
| Çalışma izni reddi | Önce Bakanlığa itiraz, ardından idare mahkemesi | Kanunda öngörülen süreler |
| Giriş yasağı | Göç İdaresi'ne başvuru; idare mahkemesi | Dava açma süresi |
| Uluslararası koruma kararları | İdare mahkemesi | Kanunda öngörülen kısa süreler |
İdari yargı süreci hakkında genel bilgi için İdare Hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
İkamet ve çalışma izni şartları, ikamete kapalı bölgeler, harçlar ve başvuru usulleri sık değişmektedir. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; başvuru öncesinde Göç İdaresi Başkanlığı ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı duyuruları kontrol edilmelidir.
Gerekli belgeler
- Geçerli pasaport ve giriş-çıkış kayıtları
- Mevcut ve önceki ikamet izni kartları ile e-İkamet başvuru kayıtları
- Kalış amacını gösteren belgeler: kira sözleşmesi, tapu, evlilik belgesi, öğrenci belgesi, iş sözleşmesi
- Sağlık sigortası poliçesi ve maddi kaynak belgeleri
- Sınır dışı etme, idari gözetim veya giriş yasağı kararı ve tebliğ belgesi
- Yurt dışından alınan belgelerin apostil şerhli ve yeminli tercümeli suretleri
İlgili mevzuat
Aşağıdaki düzenlemelere mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz:
- 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu — m.9 (giriş yasağı), m.30 vd. (ikamet izinleri), m.53–54 (sınır dışı etme), m.57 (idari gözetim), m.61–63 (uluslararası koruma)
- Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik
- 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu — m.11 (Turkuaz Kart)
- Geçici Koruma Yönetmeliği
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu
Yabancılar Hukuku alt konuları
Yabancılar hukukunun başlıca alt konularını aşağıda listeledik. Her biri için ayrıntılı rehber sayfaları hazırlanmaktadır.
- İkamet izni türleri
- Çalışma izni
- Turkuaz Kart
- Deport (sınır dışı) kararına itiraz
- Giriş yasağı kodları ve kaldırılması
- Uluslararası koruma
Yabancılar Hukuku hakkında sıkça sorulan sorular
Türkiye'de vizesiz ne kadar kalabilirim?
Vize veya vize muafiyetiyle tanınan kalış süresi genellikle herhangi bir 180 günlük dönem içinde toplam 90 gündür; ancak bu süre uyruğa göre farklılık gösterebilir. Daha uzun kalmak istiyorsanız, mevcut kalış süreniz dolmadan ikamet izni başvurusu yapmanız gerekir. Süreyi aşmak para cezası, sınır dışı etme ve giriş yasağına yol açabilir.
Türkiye'de ev alan yabancı ikamet izni alabilir mi?
Evet. Türkiye'de taşınmaz sahibi olan yabancılar, kanunda ve idari düzenlemelerde öngörülen şartlarla kısa dönem ikamet izni alabilir. Taşınmazın konut niteliğinde olması ve belirli bir değeri aşması gibi şartlar ile bazı mahallelerin yabancıların ikametine kapatılmış olması dikkate alınır. Şartlar sık değiştiğinden başvuru öncesinde güncel durum kontrol edilmelidir.
Türk vatandaşıyla evlenen yabancı hangi izni alır?
Türk vatandaşıyla evli olan yabancıya aile ikamet izni verilebilir (YUKK m.34). Evliliğin gerçek olması ve aile birliği içinde yaşanması gerekir; idare, evliliğin yalnızca ikamet izni almak amacıyla yapılıp yapılmadığını araştırabilir. Evlilik en az üç yıl sürdükten sonra, şartları varsa evlilik yoluyla Türk vatandaşlığına başvurulabilir.
Sınır dışı etme kararına itiraz süresi ne kadar?
Sınır dışı etme kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir (YUKK m.53). Dava açma süresi içinde ve dava devam ederken, yabancının rızası olmadıkça kural olarak sınır dışı işlemi yapılmaz. İdare mahkemesinin verdiği karar kesindir; bu nedenle davanın ilk seferde eksiksiz hazırlanması önemlidir.
Geri gönderme merkezindeki yakınım için ne yapılabilir?
İdari gözetim kararına karşı yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı sulh ceza hâkimliğine başvurarak gözetimin sona erdirilmesini isteyebilir. Aynı zamanda gözetimin dayanağı olan sınır dışı etme kararına karşı yedi günlük süre içinde idare mahkemesinde dava açılması gerekir. Gözetim yerine idari gözetime alternatif yükümlülükler (adres bildirimi, imza vb.) uygulanması da talep edilebilir.
Giriş yasağım olduğunu nasıl öğrenirim, nasıl kaldırılır?
Giriş yasağı ve tahdit kodu bilgisi, Göç İdaresi'ne veya Türk dış temsilciliklerine yapılacak başvuruyla öğrenilebilir. Giriş yasağının kaldırılması veya süresinin kısaltılması için Göç İdaresi'ne başvurulabilir; başvurunun reddi hâlinde idare mahkemesinde dava açılabilir. Hangi yolun uygun olduğu, kodun dayandığı sebebe göre değişir.
Çalışma izni varsa ayrıca ikamet izni gerekir mi?
Hayır. 6735 sayılı Kanun'a göre geçerli bir çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti, ikamet izni yerine geçer. Ancak çalışma izni sona erdiğinde veya iptal edildiğinde, Türkiye'de kalmaya devam etmek için başka bir ikamet izni türüne geçilmesi gerekir.
Uzun dönem ikamet izni için ne kadar süre gerekir?
Uzun dönem ikamet izni için Türkiye'de kesintisiz en az sekiz yıl izinli kalmış olmak gerekir (YUKK m.42). Bunun yanında son üç yıl içinde sosyal yardım almamış olmak, yeterli ve düzenli maddi kaynağa ve geçerli sağlık sigortasına sahip olmak ve kamu düzeni bakımından tehdit oluşturmamak gibi şartlar aranır. Öğrenci ikamet izniyle geçen sürelerin yalnızca bir kısmı hesaba katılır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata başvurunuz. Mevzuat ve yargı uygulaması zaman içinde değişebileceğinden, işlem yapmadan önce güncel mevzuatı kontrol edin. Son güncelleme: 05.10.2026