Hukuk Sözlüğü: Hukuki Terimler A–Z

Apostil Apostille

Bir ülkede düzenlenen resmî belgenin, 1961 tarihli Lahey Apostil Sözleşmesi'ne taraf başka bir ülkede konsolosluk onayına gerek olmadan kullanılabilmesi için belgeyi düzenleyen ülkenin yetkili makamınca verilen onay şerhi. Yabancı belgelerin Türkiye'de kullanılabilmesi için ayrıca yeminli tercüme gerekir. İlgili rehber →

Arabuluculuk Mediation

Tarafların, tarafsız bir arabulucunun yardımıyla kendi çözümlerini bulmaya çalıştıkları uyuşmazlık çözüm yöntemi. İş, ticari alacak, tüketici, kira ve ortaklığın giderilmesi gibi uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (dava şartı arabuluculuk). İlgili rehber →

Belirsiz alacak davası Action for an undetermined claim

Alacağın miktarının dava açılırken tam olarak belirlenemediği durumlarda açılabilen dava türü (HMK m.107). 7589 sayılı Kanun ile 31.07.2026 itibarıyla yürürlükten kaldırılmıştır; bu tarihten önce açılan davalar eski hükümlere göre görülür. Yeni davalarda kısmi dava yolu kullanılır. İlgili rehber →

Bilirkişi Court-appointed expert

Çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren konularda mahkemenin görüşüne başvurduğu uzman. Tazminat hesabı, kusur oranı, değer tespiti ve tıbbi değerlendirme gibi konularda bilirkişi raporu alınır; rapor hâkimi bağlamaz. İlgili rehber →

Cayma hakkı Right of withdrawal

Tüketicinin, özellikle internet veya telefonla yapılan mesafeli sözleşmelerde, kural olarak on dört gün içinde gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden dönme hakkı (6502 s. K. m.48). İlgili rehber →

Cezai şart Penalty clause

Borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi hâlinde ödenmesi kararlaştırılan ceza (TBK m.179). Alacaklı zararını ispat etmeden cezayı isteyebilir; hâkim aşırı cezayı indirebilir, ancak tacir sıfatıyla üstlenilen cezai şartlarda indirim istenemez. İlgili rehber →

Dava şartı Procedural precondition

Mahkemenin davanın esasına girebilmesi için bulunması gereken şartlar. Örneğin zorunlu arabuluculuğa tabi uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurulmuş olması bir dava şartıdır; bu şart yoksa dava usulden reddedilir. İlgili rehber →

Destekten yoksun kalma tazminatı Compensation for loss of support

Ölen kişinin desteğinden yoksun kalan eş, çocuk, anne-baba ve fiilen bakımı üstlenilen diğer kişilerin, ölüme sebep olandan isteyebileceği tazminat (TBK m.53). İlgili rehber →

Ecrimisil Compensation for unlawful occupation

Bir taşınmazı malikin izni olmadan kullanan kişiden, bu kullanım karşılığında istenen tazminat. Paylı taşınmazlarda bir paydaşın taşınmazı tek başına kullanması da ecrimisil talebine konu olabilir. İlgili rehber →

Edinilmiş mallara katılma Participation in acquired property

1 Ocak 2002'den bu yana, eşler aksini kararlaştırmamışsa uygulanan yasal mal rejimi (TMK m.202). Mal rejimi sona erdiğinde her eş, diğer eşin evlilik süresince karşılığını vererek edindiği malların artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir. İlgili rehber →

Haciz Attachment (seizure)

Kesinleşen bir icra takibinde, alacağın tahsili amacıyla borçlunun malları, hakları veya alacakları üzerine icra dairesince konulan el koyma. Maaşın ancak bir kısmı haczedilebilir ve bazı mallar kanunen haczedilemez. İlgili rehber →

Hak düşürücü süre Time bar (peremptory period)

Belirli bir hakkın kullanılması için kanunda öngörülen ve geçmesiyle hakkın tamamen sona erdiği süre. Zamanaşımından farklı olarak hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınır ve kesilmez. İlgili rehber →

Hizmet tespiti davası Action for determination of insured service

İşveren tarafından Sosyal Güvenlik Kurumu'na hiç veya eksik bildirilen çalışmaların tespiti için işverene ve SGK'ya karşı açılan dava. Hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl içinde açılmalıdır (5510 s. K. m.86). İlgili rehber →

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) Deferral of the announcement of the verdict

Sanık hakkında kurulan mahkûmiyet hükmünün açıklanmayarak beş yıllık (çocuklarda üç yıllık) denetim süresine bırakılması (CMK m.231). Denetim süresi kasıtlı yeni bir suç işlenmeden tamamlanırsa dava düşer. 7589 sayılı Kanun ile 2026'da yeniden düzenlenmiştir; kararlara karşı istinaf yolu açıktır. İlgili rehber →

İcra inkâr tazminatı Enforcement denial compensation

İtirazın iptali davasında alacaklının haklı çıkması ve alacağın likit olması hâlinde, borçlunun alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere ödemeye mahkûm edildiği tazminat (İİK m.67). İlgili rehber →

İhbar tazminatı Notice pay

Belirsiz süreli iş sözleşmesini, kanundaki bildirim sürelerine uymadan fesheden tarafın, bu sürelere ait ücret tutarında ödediği tazminat (İş K. m.17). İlgili rehber →

İhtarname Formal notice

Bir tarafın karşı tarafa bir hususu bildirmek, borcunu ifaya davet etmek veya temerrüde düşürmek amacıyla, genellikle noter aracılığıyla gönderdiği resmî yazı. Tacirler arasında bazı ihtarların noter, taahhütlü mektup veya KEP ile yapılması zorunludur. İlgili rehber →

İhtiyati haciz Precautionary attachment

Borçlunun mal kaçırma ihtimaline karşı, alacağın güvence altına alınması amacıyla dava veya takipten önce ya da sırasında mahkemeden istenen geçici haciz (İİK m.257). İlgili rehber →

İhtiyati tedbir Interim injunction

Yargılama sonunda verilecek kararın etkisiz kalmaması veya ciddi bir zararın önlenmesi için dava sırasında ya da dava öncesinde mahkemece verilen geçici koruma kararı; örneğin dava konusu taşınmazın satışının önlenmesi. İlgili rehber →

İlam Judgment (enforceable court decision)

Mahkeme kararının yazılı hâli. İlamlar, kesinleşmeden de icraya konulabilir; ancak aile hukuku ve taşınmaz aynına ilişkin kararlar gibi bazı ilamların icrası için kesinleşme aranır. İlgili rehber →

İptal davası Annulment action

Hukuka aykırı bir idari işlemin ortadan kaldırılması için, menfaati ihlal edilen kişi tarafından idare mahkemesinde açılan dava (İYUK m.2). Kural olarak işlemin yazılı bildiriminden itibaren altmış gün içinde açılmalıdır. İlgili rehber →

İstihkak davası Third-party claim

Borçlu için haczedilen bir malın aslında kendisine ait olduğunu ileri süren üçüncü kişi ile alacaklı arasında, malın kime ait olduğunun belirlenmesi için görülen dava (İİK m.96–99). İlgili rehber →

İstinaf Appeal (to the regional court)

İlk derece mahkemesi kararlarının bölge adliye mahkemesi veya bölge idare mahkemesi tarafından hem maddi olay hem de hukuki yönden yeniden incelenmesini sağlayan kanun yolu. Hukuk ve ceza davalarında süre kural olarak iki hafta, idari davalarda otuz gündür. İlgili rehber →

İşe iade davası Reinstatement claim

İş güvencesi kapsamındaki işçinin, geçerli bir sebep olmadan işten çıkarılması hâlinde açtığı dava. Fesih bildiriminden itibaren bir ay içinde önce arabulucuya başvurulması zorunludur. İlgili rehber →

İtirazın iptali davası Action to annul an objection

İlamsız icra takibine borçlunun itiraz etmesi üzerine, alacaklının takibe devam edebilmek için itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemede açtığı dava (İİK m.67). İlgili rehber →

İtirazın kaldırılması Setting aside an objection

Elinde kanunda sayılan güçlü belgeler bulunan alacaklının, borçlunun itirazının kaldırılmasını itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden istemesi (İİK m.68). İlgili rehber →

Kambiyo senedi Negotiable instrument

Çek, bono (senet) ve poliçe gibi, kanunda öngörülen zorunlu unsurları taşıyan ve özel, hızlı bir icra yoluyla takip edilebilen kıymetli evrak. Bu takiplerde borçlunun itiraz süresi beş gündür. İlgili rehber →

Kat irtifakı Construction servitude

Henüz tamamlanmamış veya yapı kullanma izni alınmamış bir binada, ileride kat mülkiyetine dönüşecek bağımsız bölümler için arsa payına bağlı olarak kurulan hak. İlgili rehber →

Kat mülkiyeti Condominium ownership

Tamamlanmış ve yapı kullanma izni almış bir binanın bağımsız bölümleri üzerinde, arsa payıyla birlikte kurulan mülkiyet hakkı (634 s. Kat Mülkiyeti Kanunu). İlgili rehber →

Kıdem tazminatı Severance pay

Aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış işçiye, kanunda sayılan hâllerde iş sözleşmesinin sona ermesi üzerine her tam yıl için otuz günlük giydirilmiş brüt ücret tutarında ödenen tazminat; kanuni tavanla sınırlıdır. İlgili rehber →

Kısmi dava Partial claim

Bölünebilen bir alacağın yalnızca bir kısmının dava edilmesi. Talep, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere artırılabilir (HMK m.109). İlgili rehber →

Konkordato Concordat (debt restructuring)

Borçlarını vadesinde ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altındaki borçlunun, alacaklılarıyla yaptığı ve mahkemece onaylanan anlaşmayla borçlarını vade uzatımı veya indirim yoluyla yeniden yapılandırması (İİK m.285 vd.). İlgili rehber →

Kovuşturma Prosecution (trial stage)

Ceza yargılamasında iddianamenin mahkemece kabulünden hükmün kesinleşmesine kadar geçen evre. Bu aşamada kişi sanık sıfatını taşır. İlgili rehber →

Mavi Kart Blue Card

İzin alarak Türk vatandaşlığından çıkmış kişiler ile bunların altsoyuna verilen ve seçme-seçilme gibi bazı istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan hakların kullanılmasını sağlayan belge (5901 s. K. m.28). İlgili rehber →

Menfi tespit davası Negative declaratory action

Kendisine karşı haksız bir takip başlatıldığını veya borçlu olmadığını düşünen kişinin, borçlu olmadığının tespiti için açtığı dava (İİK m.72). Takipten önce veya sonra açılabilir. İlgili rehber →

Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) Certificate of inheritance

Mirasçıların kimler olduğunu ve paylarını gösteren belge (TMK m.598). Sulh hukuk mahkemesinden veya noterden alınır; yabancılık unsuru taşıyan durumlarda mahkemeye başvurulur. İlgili rehber →

Muris muvazaası Disguised transfer to deprive heirs

Mirasbırakanın, mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla gerçekte bağışladığı bir taşınmazı tapuda satış gibi göstererek devretmesi. Diğer mirasçılar miras payları oranında tapu iptal ve tescil davası açabilir. İlgili rehber →

Müdafi Defence counsel

Ceza yargılamasında şüpheli veya sanığı savunan avukat. Şüpheli ve sanık her aşamada müdafi yardımından yararlanabilir; çocuklar ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda baro tarafından zorunlu müdafi görevlendirilir (CMK m.150). İlgili rehber →

Nafaka Maintenance

Boşanma davası sırasında ihtiyacı olan eş ve çocuklar için tedbir nafakası, velayeti almayan ebeveynin çocuk için ödediği iştirak nafakası ve boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş için yoksulluk nafakası olmak üzere üç türü bulunan geçim katkısı. İlgili rehber →

Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) Partition of co-owned property

Paylı veya elbirliği mülkiyetindeki bir malın paydaşlar arasında aynen bölünmesi, bu mümkün değilse satılarak bedelinin paylaştırılması için açılan dava. Dava öncesinde arabulucuya başvurmak zorunludur. İlgili rehber →

Ödeme emri Payment order

İlamsız icra takibinde icra dairesinin borçluya gönderdiği, borcu ödemesini veya itiraz etmesini bildiren belge. Genel haciz yoluyla takipte itiraz süresi yedi, kambiyo senetlerine dayalı takipte beş gündür. İlgili rehber →

Önalım (şufa) hakkı Pre-emption right

Paylı mülkiyette bir paydaş payını üçüncü bir kişiye sattığında, diğer paydaşların aynı bedeli ödeyerek payı öncelikle satın alma hakkı (TMK m.732). Satışın bildirilmesinden itibaren üç ay, her hâlde satıştan itibaren iki yıl içinde dava yoluyla kullanılır. İlgili rehber →

Saklı pay Reserved share (forced heirship)

Mirasbırakanın vasiyetname veya bağışlarla dahi ortadan kaldıramayacağı, altsoy, ana-baba ve sağ kalan eşe kanunen ayrılmış miras payı (TMK m.506). Kardeşlerin saklı payı 2007'de kaldırılmıştır. İlgili rehber →

Soruşturma Investigation

Ceza yargılamasında suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar Cumhuriyet savcılığının yürüttüğü evre. Bu aşamada kişi şüpheli sıfatını taşır. İlgili rehber →

Şerh Annotation (on the title deed)

Tapu kütüğüne işlenen ve taşınmaz üzerindeki ipotek, haciz, satış vaadi, kira veya önalım gibi hakları ya da kısıtlamaları üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir kılan kayıt. İlgili rehber →

Tahkim Arbitration

Tarafların, uyuşmazlıklarının devlet mahkemeleri yerine kendi seçtikleri hakemler tarafından bağlayıcı şekilde çözülmesini kararlaştırması. Yazılı bir tahkim anlaşması gerektirir. İlgili rehber →

Tam yargı davası Full remedy action

İdari bir işlem veya eylem nedeniyle kişisel hakları doğrudan zarar görenlerin, idareden tazminat istemek için idare mahkemesinde açtığı dava (İYUK m.2, 12, 13). İlgili rehber →

Tanıma ve tenfiz Recognition and enforcement (exequatur)

Yabancı ülkede verilmiş bir mahkeme veya hakem kararının Türkiye'de kesin hüküm etkisi doğurması (tanıma) veya icra edilebilmesi (tenfiz) için Türk mahkemesince verilen karar (MÖHUK m.50 vd.). İlgili rehber →

Tebligat Service of documents

Yargısal veya idari bir belgenin, kanuna uygun şekilde muhatabına bildirilmesi. Pek çok itiraz ve dava süresi tebliğ tarihinden itibaren işlemeye başlar; elektronik tebligatta tebliğ, bildirimin adrese ulaşmasını izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. İlgili rehber →

Temerrüt Default

Muaccel bir borcun, alacaklının ihtarına rağmen veya kararlaştırılan ifa gününde ifa edilmemesi (TBK m.117). Temerrüt, gecikme faizi ve tazminat ile sözleşmeden dönme gibi sonuçlar doğurur. İlgili rehber →

Temyiz Appeal on points of law (cassation)

Bölge adliye mahkemesi veya bölge idare mahkemesi kararlarının, kanunda sayılan hâllerde Yargıtay veya Danıştay tarafından hukuka uygunluk yönünden incelenmesini sağlayan kanun yolu. İlgili rehber →

Tenkis davası Reduction action

Mirasbırakanın vasiyet veya bağışlarla saklı payları zedelemesi hâlinde, saklı payı zedelenen mirasçıların bu tasarrufların indirilmesi için açtığı dava (TMK m.560). Öğrenmeden itibaren bir yıl, her hâlde on yıl içinde açılmalıdır. İlgili rehber →

Turkuaz Kart Turquoise Card

Eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı veya yatırımıyla ulusal ekonomiye önemli katkı sağlayacağı değerlendirilen yabancılara verilen çalışma izni (6735 s. K. m.11). İlgili rehber →

Uzlaşma (vergi) Tax settlement

Mükellef ile vergi idaresinin vergi cezaları üzerinde uzlaşma komisyonu önünde anlaşması. 7524 sayılı Kanun ile 2 Ağustos 2024'ten itibaren yalnızca cezalar uzlaşmaya konu edilebilir; vergi aslı kapsam dışıdır. İlgili rehber →

Uzlaştırma (ceza) Victim-offender reconciliation

Kanunda sayılan suçlarda şüpheli veya sanık ile mağdurun bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşması. Uzlaşma sağlanır ve edim yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığına veya düşme kararı verilir (CMK m.253–255). İlgili rehber →

Vekâletname Power of attorney

Bir kişinin başka bir kişiye kendisi adına işlem yapma yetkisi verdiğini gösteren belge. Avukatın mahkemelerde temsil yetkisi için genellikle noterden verilir; yurt dışında Türk konsolosluğunda veya yerel noterde apostilli olarak düzenlenebilir. İlgili rehber →

Velayet Custody (parental authority)

Ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, temsili ve malvarlığının yönetimi konusunda ana ve babaya tanınan hak ve yükümlülükler. Boşanmada velayet, çocuğun üstün yararı gözetilerek eşlerden birine verilir. İlgili rehber →

Vergi ziyaı cezası Tax loss penalty

Verginin zamanında tahakkuk ettirilmemesi veya eksik tahakkuk ettirilmesi hâlinde kesilen idari vergi cezası (VUK m.344); sahte veya yanıltıcı belgeyle vergi ziyaına sebep olunmasında üç kat uygulanır. İlgili rehber →

Yürütmeyi durdurma Stay of execution

İdari işlemin uygulanmasının telafisi güç veya imkânsız zararlara yol açacağı ve işlemin açıkça hukuka aykırı olduğu durumlarda, idare mahkemesinin dava sonuçlanıncaya kadar işlemin uygulanmasını durdurması (İYUK m.27). İlgili rehber →

Zamanaşımı Limitation period

Bir alacağın dava yoluyla istenebileceği kanuni süre. Süre dolduğunda alacak ortadan kalkmaz, ancak borçlu zamanaşımı itirazında bulunursa dava yoluyla istenemez. Borcun ikrarı, kısmi ödeme, dava veya takip zamanaşımını keser. İlgili rehber →

Zımni ret Implied rejection

İdareye yapılan bir başvuruya kanunda öngörülen süre içinde (kural olarak otuz gün) cevap verilmemesi hâlinde başvurunun reddedilmiş sayılması (İYUK m.10). Bu tarihten itibaren dava açma süresi işlemeye başlar. İlgili rehber →

Hukuk sözlüğü

A

B

C

D

E

H

İ

K

M

N

O

Ö

S

Ş

T

U

V

Y

Z

Hukuki durumunuzu değerlendirmek için