Anlaşmalı boşanma nasıl yapılır? Şartlar, protokol ve süreç

Anlaşmalı boşanma nedir?

Anlaşmalı boşanma, eşlerin boşanma ve boşanmanın sonuçları konusunda uzlaşarak birlikte mahkemeye başvurdukları ya da eşlerden birinin açtığı davayı diğerinin kabul ettiği boşanma yoludur. Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 166. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenmiştir. Bu yolda evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı kanun gereği kabul edilir; eşlerin kusur ispatlamasına veya tanık dinletmesine gerek kalmaz.

Çekişmeli boşanmaya göre daha kısa ve daha az yıpratıcı bir süreçtir. Ancak hızlı olması, protokolün özensiz hazırlanabileceği anlamına gelmez: boşanmadan sonra çıkan uyuşmazlıkların önemli bir kısmı eksik veya belirsiz yazılmış protokollerden kaynaklanır. Diğer boşanma türleri ve aile hukukunun genel çerçevesi için Aile Hukuku rehberimize bakabilirsiniz.

Anlaşmalı boşanmanın şartları

TMK m.166/3’e göre anlaşmalı boşanma kararı verilebilmesi için şu şartların birlikte bulunması gerekir:

• Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır. Süre, evlenme tarihinden dava tarihine kadar hesaplanır.
• Eşler mahkemeye birlikte başvurmalı ya da bir eşin açtığı davayı diğer eş kabul etmelidir.
• Hâkim, eşleri bizzat dinleyerek iradelerini serbestçe açıkladıklarına kanaat getirmelidir.
• Hâkim, boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkında eşlerin kabul ettiği düzenlemeyi uygun bulmalıdır.

Bu şartlardan biri eksikse mahkeme anlaşmalı boşanma kararı veremez. Örneğin evlilik bir yılı doldurmamışsa eşler ancak kanunda sayılan diğer boşanma sebeplerine dayanarak çekişmeli dava açabilir.

Boşanma protokolünde neler yer almalı?

Protokol, eşlerin boşanmanın sonuçları konusunda vardığı anlaşmayı gösteren yazılı metindir. Hâkim onayladığında mahkeme kararının bir parçası olur ve gerektiğinde icra yoluyla uygulanabilir. Bu nedenle her maddenin açık, ölçülebilir ve uygulanabilir yazılması önemlidir.

Velayet ve çocukla kişisel ilişki

Ortak çocuk varsa velayetin hangi eşte kalacağı ve velayet kendisine bırakılmayan eşin çocukla kişisel ilişkisinin nasıl kurulacağı yazılmalıdır (TMK m.182). “Uygun zamanlarda görüşür” gibi genel ifadeler yerine gün, saat, bayram ve okul tatili düzeni belirtilmelidir. Hâkim, çocuğun üstün yararına aykırı gördüğü düzenlemeyi onaylamayabilir.

Nafaka

Protokolde üç tür nafaka konusu ele alınabilir:

• İştirak nafakası: Çocuğun bakım ve eğitim giderlerine velayeti almayan eşin katkısıdır (TMK m.182). Tutarı, ödeme günü ve yıllık artış esası yazılmalıdır.
• Yoksulluk nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş lehine bağlanabilir (TMK m.175). Talep edilmiyorsa bundan açıkça vazgeçildiği belirtilmelidir.
• Tedbir nafakası: Dava süresince ödenmesi kararlaştırılan nafakadır (TMK m.169).

Tazminat, mal paylaşımı ve ziynet eşyası

Eşler birbirinden maddi ve manevi tazminat talep edip etmediklerini (TMK m.174), edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesini, ev eşyalarının ve ziynet eşyalarının kimde kalacağını protokolde düzenleyebilir. Bir hakkından vazgeçen eşin bunu açık ve tereddüde yer bırakmayacak şekilde yazması gerekir; belirsiz ifadeler boşanmadan sonra ayrı davalara yol açabilir. Taşınmaz veya araç devri kararlaştırılıyorsa tapu ve plaka bilgileriyle birlikte devrin ne zaman ve nasıl yapılacağı da yazılmalıdır.

Hangi mahkemeye başvurulur?

Boşanma davaları aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m.168). Boşanma davaları zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir; doğrudan mahkemeye başvurulur.

Anlaşmalı boşanma süreci adım adım

1. Protokolün hazırlanması: Eşler tüm sonuçlar üzerinde uzlaşır ve protokolü birlikte imzalar.
2. Dava dilekçesi: Dilekçe, protokol, nüfus kayıt örneği ve kimlik fotokopileriyle birlikte mahkemeye sunulur; başvuru harcı ve gider avansı yatırılır. Harç tutarları her yıl yeniden belirlendiğinden güncel tarifeyi kontrol edin.
3. Duruşma günü: Mahkeme dosyayı inceleyerek duruşma günü verir. Duruşmanın ne zaman yapılacağı mahkemenin iş yüküne göre değişir.
4. Duruşma: Hâkim eşleri dinler, protokolü okur ve anlaşmanın serbest iradeyle yapıldığını teyit eder.
5. Karar ve kesinleşme: Hâkim protokolü uygun bulursa boşanmaya karar verir; karar kesinleştikten sonra nüfus kaydına işlenir.

Duruşmada ne olur?

Anlaşmalı boşanmada eşlerin duruşmaya bizzat katılması gerekir; avukatla temsil edilmek, eşin kendisinin dinlenmesi şartını ortadan kaldırmaz. Hâkim, eşlere boşanmak isteyip istemediklerini ve protokolü okuyup anlayarak imzalayıp imzalamadıklarını sorar. Türkçe bilmeyen bir eş için duruşmada tercüman bulundurulur.

Hâkim protokolde çocuğun yararına aykırı veya belirsiz bulduğu bir madde görürse gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir; bu değişiklikler eşlerce kabul edilirse boşanmaya karar verilir. Eşlerden biri karar verilmeden önce anlaşmadan dönerse dava anlaşmalı boşanma olarak sonuçlanamaz; dilekçenin içeriğine göre çekişmeli boşanma davası olarak devam edebilir.

Boşanma kararı ne zaman kesinleşir?

Gerekçeli karar taraflara tebliğ edildikten sonra iki haftalık istinaf süresi işler (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.345). Bu süre içinde kanun yoluna başvurulmazsa karar kesinleşir. Eşler, kısa kararın açıklanmasından sonra kanun yoluna başvurmayacaklarını beyan ederek bu haktan feragat edebilir; bu durumda karar daha kısa sürede kesinleşir.

Kesinleşen karar mahkemece nüfus müdürlüğüne bildirilir ve eşlerin medeni hâli “boşanmış” olarak güncellenir. Kesinleşme şerhli karar örneği, yurt dışında tanıma veya diğer resmî işlemler için gerekebilir.

Boşanmadan sonra bilinmesi gerekenler

• Soyadı: Kadın, boşanmayla evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Kocasının soyadını kullanmakta menfaati olduğunu ve bunun kocaya zarar vermeyeceğini ispat ederse hâkim izin verebilir (TMK m.173).
• Bekleme süresi: Evliliği sona eren kadın, kural olarak 300 gün geçmeden yeniden evlenemez. Doğum yaparsa süre sona erer; gebe olmadığı anlaşılırsa mahkeme bu süreyi kaldırabilir (TMK m.132).
• Protokolün uygulanması: Nafaka veya diğer yükümlülükler yerine getirilmezse kesinleşmiş karar icra takibine konu edilebilir.
• Değişen koşullar: Nafaka, tarafların mali durumu değişirse ayrı bir davayla artırılabilir veya azaltılabilir; velayet düzenlemesi de değişen koşullara göre yeniden ele alınabilir.

Yabancı uyruklu veya yurt dışında yaşayan eşler

Türkiye’de yaşayan yabancı uyruklu eşler de Türk mahkemelerinde anlaşmalı boşanabilir. Boşanmaya uygulanacak hukuk, Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un (MÖHUK) 14. maddesine göre belirlenir: eşler aynı devletin vatandaşıysa ortak millî hukukları, değilse ortak mutad meskenlerinin hukuku, bu da yoksa Türk hukuku uygulanır.

Evlilik yurt dışında yapılmış ve Türk nüfus kütüğüne işlenmemişse evlilik belgesinin apostilli ve yeminli tercümeli hâli istenir. Türk mahkemesinden alınan kararın başka bir ülkede tanınması o ülkenin hukukuna bağlıdır. Yurt dışında verilmiş bir boşanma kararının Türkiye’de hüküm doğurması için ise tanıma veya tenfiz davası açılması ya da şartları varsa nüfus müdürlüğü veya konsolosluk üzerinden idari tanıma yoluna gidilmesi gerekir. Metindeki terimlerin açıklamaları için Hukuk Sözlüğü sayfamıza bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• Bir yıllık süre dolmadan anlaşmalı boşanma davası açmak.
• Nafaka tutarını, ödeme gününü veya artış esasını yazmamak.
• Çocukla kişisel ilişkiyi “uygun zamanlarda” gibi belirsiz ifadelerle düzenlemek.
• Mal paylaşımını ve ziynet eşyalarını protokolde hiç anmamak.
• Protokolü imzalamadan veya bir eşin imzası eksik olarak mahkemeye sunmak.
• Duruşmaya eşlerden birinin katılmaması.

Boşanmayla ilgili diğer sorular için aile hukuku rehberimizdeki sıkça sorulan sorulara göz atabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata başvurunuz. Mevzuat ve yargı uygulaması zaman içinde değişebileceğinden, işlem yapmadan önce güncel mevzuatı kontrol edin. Son güncelleme: 14.10.2026